Cuốn sách rất hữu ích trong việc giúp chúng ta nhìn nhận/ thấu hiểu sâu sắc các phần tâm lý “bất ổn" của chính mình và người khác.

TÓM TẮT CUỐN SÁCH SANG CHẤN TÂM LÝ, HIỂU ĐỂ CHỮA LÀNH – BESSEL VAN DER KOLK

Chào bạn.

Có bao giờ bạn tự hỏi, vì sao 1 số những người, đã từng có tính cách vui vẻ, cởi mở, dễ chịu bỗng trở thành 1 người khép mình, hay cáu gắt & bạo lực chưa? Liệu có phải, họ tự nhiên thay tâm đổi tính?

Hay vì sao lại có những đứa trẻ hay chống đối, đập phá, cô lập bản thân, sa lầy vào nghiện ngập & thực hiện hành động huỷ hoại bản thân như rạch tay? Liệu có phải, đứa trẻ này sinh ra đã có tâm lý bất ổn như vậy?

Vì sao trong cuộc sống, lại có người tự tin, kiên trì trước khó khăn, biết cảm thông & hoà hợp với người khác, nhưng lại có người ích kỷ, dễ nản lòng, luôn sống trong tâm thái nghi ngờ cả thế giới?

Nếu bạn có những thắc mắc trên, thì cuốn sách “Sang chấn tâm lý, Hiểu để chữa lành” sẽ cho bạn lời giải đáp chi tiết.

Bác sỹ chuyên khoa tâm thần kinh – Bessel Van Der Kolk – tác giả của cuốn sách đưa ra sự giải thích cụ thể về những tác nhân chính gây ảnh hưởng mạnh đến cấu trúc não bộ & hệ thần kinh, dẫn đến sang chấn tâm lý ở 2 đối tượng: trẻ em & người trưởng thành. Đồng thời, ông cũng đề cập đến 
những phương thức trị liệu đã được các nghiên cứu khoa học xác nhận tính hiệu quả về khả năng chữa lành. 

Đây là cuốn sách mình mất 1 tháng mới có thể hoàn thành, bởi nó chứa rất nhiều kiến thức y khoa chuyên môn. Mặc dù, cách truyền đạt của tác giả khiến chúng khá dễ tiếp nhận với người ngoài ngành, nhưng mình không thể đọc hơn 1 chương (khoảng 20-30 trang) / ngày nếu không muốn đầu óc bị quá tải do dung nạp quá nhiều thông tin mới. 

Tuy vậy, “good thing takes time”. Nội dung trong cuốn sách này rất hữu ích trong việc giúp chúng ta thấu hiểu sâu sắc phần tâm lý “bất ổn” của chính mình và người khác. Mình thấy, đặc biệt phù hợp cho những bậc phụ huynh muốn đồng hành cùng con trên bước đường phát triển. Nhưng lưu ý là, nếu bạn đang muốn tìm đọc dạng sách nhẹ nhàng để giải toả căng thẳng, thanh lọc tâm trí thì cuốn sách này sẽ không phải là sự lựa chọn phù hợp đâu nhé. 

Dưới đây là những quan điểm giá trị mình đúc kết được từ cuốn sách này. 

I. NGUYÊN NHÂN GÂY SANG CHẤN TÂM LÝ Ở TRẺ EM & NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH

NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH

1 cuốn sách rất hữu ích trong việc giúp chúng ta nhìn nhận/ thấu hiểu sâu sắc các phần tâm lý “bất ổn" của chính mình và người khác.

Bạn có biết vì sao, 1 người từng có tính cách vui vẻ, cởi mở, dễ chịu bỗng trở thành 1 người khép mình, hay cáu gắt & bạo lực hay không? Đó là bởi họ đã phải trải qua những biến cố bất ngờ, vượt khỏi sức chịu đựng của bản thân – điều này tác động sâu đến cấu trúc bộ não, khiến tâm lý của họ thay đổi hoàn toàn (sang chấn tâm lý). Những biến cố đó có thể là tai nạn, mất mát, chiến tranh, khi tận mắt họ chứng kiến những cảnh tượng khiến họ luôn ám ảnh.

Nhóm người này, thường có bán cầu não trái (phần giúp chúng ta định hướng được thời gian, không gian & lý trí) bị tổn thương, và bán cầu não phải (phần định hướng cảm xúc) bị kích hoạt mạnh mẽ.

Vì thế, khi có thứ gì vô tình khiến họ gợi nhớ lại những tổn thương trong quá khứ, não phải của họ kích hoạt nhưng não trái không hoạt động tốt, nên họ không nhận thức & phân tích được rằng, họ chỉ đang nhớ lại, đang TÁI hiện lại, chứ không phải là cuộc sống hiện tại của mình. Họ nghĩ rằng, mình vẫn đang trong tình huống gây sang chấn trong quá khứ & diễn đạt lại cảm xúc y như thời điểm đó.

Vậy nên, dù sự việc đã qua, nhưng chỉ cần 1 âm thanh, hình ảnh, hay tiếp xúc va chạm bình thường có gì đó tương đồng với sự kiện cũ, cũng khiến não bộ của họ tua lại cảm giác đau đớn, bất lực mà họ đã từng gặp phải, từ đó họ biểu hiện ra những hành động không thể kiểm soát được.

Các yếu tố sang chấn này lặp đi lặp lại càng nhiều, thì ký ức đau buồn sẽ càng khắc sâu vào tâm trí bệnh nhâan. Nếu không có biện pháp can thiệp, nếu họ cứ 1 mình chịu đựng, thì dần dần họ sẽ để quá khứ lấn át & luôn bị quá tải cảm xúc, không thiết tha với cuộc sống hiện tại. Để làm lu mờ/ quên đi cảm xúc đau buồn đó, nhiều người tìm đến rượu & các loại chất kích thích.

TRẺ EM & VỊ THÀNH NIÊN

1 cuốn sách rất hữu ích trong việc giúp chúng ta nhìn nhận/ thấu hiểu sâu sắc các phần tâm lý “bất ổn" của chính mình và người khác.

Khi thấy những đứa trẻ/ hoặc trẻ vị thành niên rơi vào nghiện ngập, hay có những hành động huỷ hoại bản thân như cắt tay, chống đối đập phá, thậm chí tự sát, bạn có tự hỏi vì sao không?

Mỗi đứa trẻ sinh ra không tự nhiên có tâm lý bất ổn. Mà tất cả đều do chúng bị thiếu đi sự quan tâm từ gia đình, hoặc bị chính những người trong gia đình làm tổn thương.

Trong cuốn sách, tác giả đã đưa ra những nghiên cứu khoa học cho thấy, mối quan hệ giữa cha mẹ – con cái trong 2 năm đầu đời rất quan trọng trong việc hình thành nên tính cách lâu dài của 1 con người.

Những đứa trẻ được chăm sóc phù hợp, được yêu thương quan tâm, sẽ biết tự điều chỉnh tốt cảm xúc của bản thân, tự biết hoà hợp – thấu cảm với người khác & xây dựng được sự tự tin từ bên trong.

Bởi cách trẻ được đối xử trong gia đình như thế nào, chúng sẽ mang y nguyên lại để đối xử với cộng đồng xung quanh. Khi chúng được quan tâm, thấu hiểu và lắng nghe, thì tự nhiên trong con người chúng sẽ hình thành nên khả năng thấu cảm với đồng loại.

Bên cạnh đó, con người chúng ta dù bất kể độ tuổi nào, nhưng đặc biệt là trẻ em, khi biết rằng mình luôn có 1 nơi an toàn & bình an để trở về, thì sẽ tích hợp được năng lượng tự tin để thể hiện mình & để dũng cảm để đương đầu 1 cách lành mạnh với sóng gió cuộc đời.

Ngược lại, trẻ bị bỏ bê, thiếu vắng niềm an ủi, động viên, vỗ về từ cha mẹ sẽ kích thích tâm lý quấy phá, chống đối & gây gổ. Hoặc, sẽ lâm vào nghiện ngập & có hành vi tự huỷ hoại bản thân.

Mục đích chính, đó là để thu hút sự quan tâm từ cha mẹ. Trẻ em sẽ làm bất cứ điều gì để được quan tâm & gắn kết. Chúng có bản năng sinh học muốn gắn bó, dù cha mẹ yêu thương, gần gũi hay xa cách. Khi bị gia đình đối xử tệ, chúng sẽ không ghét họ, mà chúng sẽ ghét bỏ chính mình.

Mục đích phụ, đó là để cảm thấy mình đang tồn tại, nhằm quên đi hiện thực rằng chúng cảm thấy mình như vô hình, không được nhìn thấy, không được quan tâm, không được biết đến.

Còn những đứa trẻ, không những thiếu sự quan tâm, mà còn bị chính người thân làm tổn thương, như bạo hành hay lạm dụng,… thì chúng không chỉ có những biểu hiện tâm lý bất thường như trên, mà với chúng, cả thế giới này đầy sự kích động & không an toàn.

Bộ não của nhóm trẻ này, có thể tưởng tượng ra những tai hoạ từ những tình huống rất ôn hoà & bình thường, bởi các em hoàn toàn bị mất đi khả năng nhận biết đâu mới là mối nguy hại thật sự. Vậy nên, các em biểu hiện sự tức giận, sợ hãi, la hét, đập phá khi có ai chạm vào cơ thể, hay đơn thuần là đi vào không gian của riêng mình. 

Tâm lý nhóm trẻ này cho rằng, ngay cả người gần gũi nhất, còn làm tổn thương mình huống chi người lạ. Vì thế, các em luôn có xu hướng giải thích những hành động/ lời nói của người khác nhằm chống lại & gây tổn thương cho mình & phản ứng lại y như thời điểm bị đối xử tàn bạo trong quá khứ.

Điểm chung của 2 nhóm trẻ trên:

– Rất dễ mắc phải chứng tê liệt cảm xúc, hay còn gọi là vô cảm, không biết mình cảm thấy thế nào, không thể gọi tên các cảm xúc, mất cảm giác về bản thân, mất khả năng trải nghiệm nỗi đau cũng như khoái lạc trong cuộc sống. Khi chụp não, người ta nhận thấy, vùng não truyền cảm xúc / cảm giác của các em đã bị đóng lại – như 1 cách để dập tắt đi nỗi sợ, nỗi hoang mang, nỗi cô độc mà mình phải chịu đựng trong thời gian dài.

– Thường trở nên cô lập vì không thể tin tưởng bất cứ ai và thiếu tôn trọng chính mình. Tâm lý trẻ luôn cho rằng, người cận kề yêu thương chúng nhất, mà còn đối xử với chúng không tốt, thì là do chúng sai & không đáng được yêu thương, chăm sóc.  Sau này, khi bị người khác ngược đãi, nhóm trẻ này sẽ xem như đó là việc bình thường & không biết tự vệ, thậm chí tự đổ lỗi cho mình.

*Tất cả những cơn phẫn nộ từ gia đinh, nếu không sớm được trả về nơi nó bắt nguồn, thì cơn phẫn nộ đó sẽ tiết ra những hormone stress và quay sang chống lại bản thân những đứa trẻ, từ đó dẫn đến hiện tượng trầm cảm, bốc đồng, hung dữ & tự huỷ hoại bản thân. Tình trạng này có thể kéo dài đến khi chúng trưởng thành.

MỐI LIÊN HỆ GIỮA SANG CHẤN TÂM LÝ VÀ CÁC CHỨNG BỆNH VỀ THỂ CHẤT

Phần não lý trí thể hiện trong suy nghĩ, còn não cảm xúc thể hiện trong phản ứng thể chất.

Như đã đề cập, người bị sang chấn thường có phần não cảm xúc bị kích hoạt mạch, vì thế họ luôn phải dồn năng lượng để đàn áp những cảm xúc tiêu cực hỗn loạn bên trong chính mình, bởi họ thiếu đi khả năng phân tích xem cảm xúc đó có gây nguy hiểm cho họ ở hiện tại hay không.

Cảm xúc tiêu cực kích thích não bộ tiết ra hormone stress – thứ mà nếu không được giải phóng, nó sẽ tấn công chính người bệnh, dẫn đến việc các chức năng trong cơ thể không thể hoạt động bình thường. Đó là lý do vì sao, những người có mắc bệnh về tâm lý, thường kèm theo những căn bệnh thể chất khác khác như tim đập mạnh, hơi thở gấp, đau thắt ngực, hen suyễn, đau nửa đầu & co thắt dạ dày.

II. CÁC PHƯƠNG THỨC CHỮA LÀNH SANG CHẤN TÂM LÝ CHO 2 ĐỐI TƯỢNG: NGƯỜI BỊ SANG CHẤN KHI ĐÃ TRƯỞNG THÀNH & NGƯỜI BỊ SANG CHẤN TỪ THUỞ NHỎ.

1 cuốn sách rất hữu ích trong việc giúp chúng ta nhìn nhận/ thấu hiểu sâu sắc các phần tâm lý “bất ổn" của chính mình và người khác.

1. Những kiến thức nền tảng cần biết

– Sang chấn ở từng thời điểm ảnh hưởng đến não bộ theo 1 cách khác nhau. Người bị sang chấn khi trưởng thành, ít nhất họ cũng có những ký ức vui vẻ trong quá khứ để khơi gợi lại – những ký ức này là 1 trong những liều thuốc để chữa lành tổn thương trong hiện tại.

Còn những người đã bị sang chấn từ nhỏ, bởi không có những ký ức đẹp trong quá khứ, nên họ không có gì để bám víu. Vì thế, quá trình trị liệu sẽ mất công sức & thời gian hơn. Sang chấn từ trong gia đình nguy hiểm & khó điều trị hơn sang chấn xảy ra do những yếu tố bên ngoài gây nên rất nhiều.

– Các loại thuốc chống trầm cảm, lo âu không thể chữa trị tận gốc sang chấn, mà chỉ có thể giảm nhẹ triệu chứng, nghĩa là cải thiện “phần ngọn” của căn bệnh này. Chúng có thể giúp bệnh nhân kiểm soát 1 phần hành vi, bình tĩnh & ít lo lắng hơn, nhưng không thể tác động đến 2 yếu tố gốc rễ gây sang chấn: đó là mất kết nối với bản thân và mất sự gắn kết với cộng đồng.

– Trọng tâm của quá trình trị liệu, là tiếp cận ký ức gây sang chấn 1 cách từ từ, để bệnh nhân có thể tự đối phó với tổn thương của mình mà không bị quá sức chịu đựng, rồi dần dần học cách làm chủ nó, chứ không phải là tìm cách quên đi. Càng im lặng, kìm nén cảm xúc hay cố không nhớ tới, thì năng lượng trong họ càng kiệt quệ & tình trạng sang chấn càng trở nên nghiêm trọng.

Để giải thoát, chỉ có 1 con đường, đó là đối mặt với sang chấn. Bước đầu tiên, đó là học cách “NÓI RA” sự thật, dù có đau đớn. Khả năng “diễn đạt cảm xúc” giúp bộ não con người được giải phóng rất mạnh mẽ. Có thể giao tiếp & được lắng nghe – chính là liều thuốc hữu hiệu nhất cho bệnh nhân sang chấn.

Bước tiếp theo là nâng cao trải nghiệm sống trọn vẹn hằng ngày, sống ở thực tại. Bước 2 cũng cực kỳ quan trọng, bởi nếu chỉ làm bước 1, có thể bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng sợ hãi, trầm cảm & bất lực hơn trước kia bởi các ký ức đau buồn liên tục gợi về.

– 2 điều cần chú trọng nhất trong việc trị liệu sang chấn tâm lý (áp dụng cho cả 2 đối tượng): đó là tăng SỰ KẾT NỐI vs bản thân (1 cách sâu sắc) và tăng KHẢ NĂNG GẮN KẾT các mối quan hệ cộng đồng.

Vì sao lại phải chú trọng vào kết nối với bản thân. Lý do bởi, bệnh nhân sang chấn thường bị mất kết nối với chính mình, họ không biết mình cảm thấy như thế nào, không thể gọi tên hay nhận diện cảm xúc. Trong khi đó, khả năng hiểu rõ, gọi đúng & diễn đạt được chính xác cảm xúc mà mình đang phải trải qua, là nền tảng đầu tiên để trị liệu thành công. Có biết mình cảm thấy như thế nào, thì con người ta mới có thể học cách điều hoà những cảm xúc đó được. 

Vì sao phải chú trọng vào sự gắn kết các mối quan hệ trong cộng đồng. Lý do bởi người bị sang chấn thường không cảm thấy an toàn với bất kỳ ai, họ không thể mở lòng chia sẻ, không thể thoải mái kết nối với người khác. Mà tình trạng tự cô lập bản thân chính là thứ khiến con người chúng ta rơi vào tuyệt vọng, cô độc & không lối thoát.

Trong khi đó, âm thanh, lời nói vui tươi, ánh mặt ân cần từ người khác chính là thứ giúp con người ta có thể thư giãn, mở lòng & tin tưởng để chia sẻ. Sự trấn an, cái ôm & vỗ về của người mà bệnh nhân tin tưởng, mới giúp họ bình tĩnh lại và gom đủ can đảm để đối mặt với mọi khó khăn trong quá trình trị liệu.

Cảm giác được lắng nghe và thấu hiểu sẽ làm thay đổi sinh lý của con người, giúp chúng ta có thêm sức mạnh để chịu đựng khi ký ức đau buồn ùa về. Có thể cảm thấy đủ an toàn, an tâm để chia sẻ với ai đó những cảm xúc, ký ức sâu đậm nhất của mình, là lúc sang chấn bắt đầu được chữa lành. Đó là lý do vì sao, việc trị liệu cần phải chú trọng vào việc tăng khả năng gắn kết các mối quan hệ xã hội cho bệnh nhân.

2. Các phương thức trị liệu giúp chữa lành sang chấn tâm lý

Biện pháp trị liệu giúp tăng sự kết nối với bản thân (cân bằng cảm xúc & thể chất)

Viết nhật ký

Phương thức đơn giản nhất để tăng sự kết nối với bản thân, đó là nhìn vào 1 vật dụng nào đó, liên tưởng đến quá khứ và viết ra tất cả những cảm xúc của mình xuống giấy như 1 cách biểu lộ & trút bỏ chúng ra ngoài.

Thiền & Chánh niệm

Đây là phương pháp giúp người mắc sang chấn cảm nhận được rằng, thân & tâm mình đang có mặt ở hiện tại, chứ không phải quá khứ, từ đó giúp họ giảm thiểu được việc bị những ký ức cũ lấn át & nâng cao trải nghiệm sống trọn vẹn hằng ngày của mình.

*Các bước thực hành thiền & chánh niệm:

Bước 1: Chọn không gian yên tĩnh, thoáng đãng. Tốt nhất là nên thực hành vào buổi sáng.

Bước 2: Tìm 1 chiếc gối bục gối cao khoảng 5-7 cm để ngồi lên, tư thể thẳng, không gù người. 

Bước 3: Nhắm mắt, để tâm trí nên trống rỗng & cảm nhận sâu sắc từng hơi hít vào & thở ra. Nếu bị phân tâm bởi 1 luồng suy nghĩ nào đó, hãy nhẹ nhàng hướng tâm trí mình trở về với hơi thở. Thực hành mỗi ngày, trong khoảng 20-30 phút. Người mới nên bắt đầu từ 10 phút.

Nên xem thêm vì hữu ích cho bạn: Chuỗi video hướng dẫn thiền cơ bản dành cho người mới bắt đầu.

Yoga

Yoga là bộ môn tập trung vào chuyển động của cơ thể & hơi thở. Sự kết hợp này sẽ kích hoạt tính kết nối trong não bộ.

Các nghiên cứu cho thấy, nhóm bệnh nhân tập luyện yoga giảm nhẹ được các triệu chứng về thể chất mà sang chấn gây ra, từ đó giúp họ cảm thấy thoải mái & an toàn với toàn bộ cơ thể bên trong mình. 

Ngoài ra, bộ môn này cũng giúp họ biết cách kiểm soát phản ứng, giữ bình tĩnh, không bốc đồng & dần lấy lại được khả năng để phân tích các yếu tố xảy ra với họ trong cuộc sống, phân biệt được đâu là tác nhân hiểm hoạ thực sự, đâu là hành động bình thường. Từ đó, họ dần nhận diện được cảm xúc, biểu đạt được suy nghĩ & biết cách chăm sóc/ yêu thương bản thân hơn.

Mát-xa / bấm huyệt

Bệnh nhân sang chấn, đặc biệt là người có tuổi thơ bị bạo hành/ lạm dụng thường cảm thấy không an toàn khi gần gũi, thân thiết với người khác. Vì thế, mat-xa là phương thức trị liệu có thể giúp họ nâng cao cảm giác an toàn khi có ai đó chạm vào cơ thể.

Sự tiếp xúc da thịt “an toàn” là phương pháp đơn giản & hiệu quả giúp người mắc các vấn đề về sang chấn kiểm soát tâm trạng tốt hơn, bởi họ cảm nhận được rằng mình còn hiện hữu, mình không vô hình. 1 cái ôm, vỗ lưng nhẹ, nắm tay, hay vỗ nhẹ vào vai, chính là cách thức tự nhiên nhất để làm dịu nỗi đau về tinh thần của con người. 

IFS – tách khỏi & quan sát

Đây là phương thức trị liệu nâng cao, cần sự trợ giúp của bác sỹ tâm lý. Họ sẽ đặt những câu hỏi sâu, với mục đích giúp bệnh nhân chạm đến nguyên nhân gốc rễ gây nên các yếu tố sang chấn, hay còn gọi là những “cô/cậu bé bị tổn thương” – điều mà bệnh nhân luôn cố gắng che đậy, không đủ dũng cảm để đối mặt.

Ví dụ, đằng sau tính cách hay nổi nóng, cáu gắt, hay phán xét, có phải nỗi lo sợ bị người khác chê bai, hạ thấp. Hay đằng sau tính khép mình có ve như kiêu ngạo kia, có phải là nỗi lo sợ bị từ chối, bị bỏ rơi. Có phải vì những nỗi no sợ đó, mà họ luôn
 phải gồng mình tỏ ra mạnh mẽ để bảo vệ bản thân khỏi gặp lại những đau đớn như trong quá khứ.

Khi đã chạm đến “cô/cậu bé yếu đuối”, nhà trị liệu sẽ hướng dẫn bệnh nhân của mình cách thì thầm những lời chăm sóc, an ủi, vỗ về, xoa dịu cùng sự bao dung, để họ hiểu rằng cô/cậu bé ấy không có lỗi, chúng là người tốt & xứng đáng được yêu thương/ hạnh phúc.

Vì sao lại phải tìm đến nguyên nhân gốc rễ như vậy, đó là bởi, muốn buông đi quá khứ, chúng ta phải tiến lại thật gần để chữa lành cho nó. Càng cố quên, nỗi đau sẽ càng ở trong con người ta lâu dài.

Phương pháp này giúp bệnh nhân tiếp cận ký ức gây sang chấn 1 cách từ từ, nhẹ nhàng, để họ dần biết cách đối phó với tổn thương của chính mình mà không quá sức, không bị những cảm xúc tiêu cực lấn át.

EMDR – cử động mắt nhanh theo di chuyển của ngón tay

Đây cũng là 1 phương thức điều trị nâng cao giúp bệnh nhân tiếp cận với ký ức gây sang chấn 1 cách an toàn, không làm họ bị tái sang chấn khi hồi tưởng lại quá khứ đau buồn.

Các nghiên cứu cho thấy, hành động tập trung vào 1 sự chuyển động, kết hợp cùng việc hít thở sâu & lắng nghe những câu hỏi về cảm xúc/ cảm nhận từ người khác, sẽ giúp bệnh nhân giữ được 1 tâm trạng bình thản để hồi tưởng lại quá khứ 1 cách an toàn. Bởi l
úc này, họ nhận thức được mình người quan sát & kể lại câu chuyện cũ, chứ không phải là mình hiện tạ nên họ không bị quá khứ nhấn chìm.

*Cách làm cơ bản như sau:

Nhà trị liệu hướng dẫn bệnh nhân tập trung vào di chuyển của ngón tay và cử động mắt theo sự di chuyển đó, kết hợp với hít thở chậm và sâu. Lúc này, những hình ảnh, âm thanh, ký ức vui buồn trong quá khứ sẽ tự nhiên theo đó dần được hồi tưởng lại. Cứ mỗi 25 lần di chuyển, nhà trị liệu lại hỏi bệnh nhân về cảm xúc của họ khi nhớ lại những ký ức cũ & mong muốn hiện tại là gì. Sau đó, họ đơn giản là chỉ lắng nghe, thấu hiểu & chấp nhận những gì bệnh nhân chia sẻ mà không cần đào sâu, phán xét hay thảo luận gì thêm.

1 lưu ý, đó là phương pháp này chỉ hiệu quả để tiếp cận các ký ức đau thương xảy ra khi trưởng thành, nhưng không hiệu quả với trường hợp bệnh nhân bị sang chấn do có tuổi thơ bị gia đình 
bỏ rơi, bạo hành hay lạm dụng. Lý do bởi, phần não bị tổn thương ở 2 đối tượng này khác nhau.

Phương thức trị liệu giúp bệnh nhân sang chấn cải thiện khả năng kết nối với cộng đồng (cần sự trợ giúp của 1 chuyên gia trị liệu hoặc 1 cộng đồng).

PBSP – Đóng kịch dựa trên kịch bản có sẵn

Đây là phương thức trị liệu phù hợp nhất dành cho bệnh nhân bị sang chấn từ nhỏ, khi họ không có ký ức tuổi thơ đẹp với gia đình.

*Cách làm như sau:

Nhà trị liệu và những người hỗ trợ xây dựng lên 1 kịch bản diễn, mà trong đó họ đóng vai những người quan trọng của bệnh nhân như cha mẹ trong những thước phim quan trọng gây nên sang chấn từ thời thơ ấu.

Khi nhập cảnh diễn, người bệnh sẽ được khuyến khích nói ra tất cả những điều họ muốn nói nhưng chưa đủ dũng cảm để chia sẻ với cha mẹ thực của mình. Những diễn viên đóng vai cha mẹ giả, chỉ thực hiện biện pháp lắng nghe, thấu hiểu và gửi đi lời nói/ hành động thể hiện tình yêu thương, sự hỗ trợ bảo vệ mà bệnh nhân đã từng mong muốn được nhận từ cha mẹ thật của mình.

Phương pháp này giúp bệnh nhân cảm thấy an toàn để họ tự do bộc lộ cảm xúc – thứ mà họ đã từng quá sợ hãi hay xấu hổ để đối mặt, mà không sợ bị phán xét/ chê cười. Chỉ khi họ không còn cố gắng để che dấu chúng, thì họ mới có thể buông xuống được. Bên cạnh đó, bệnh nhân cũng được trải nghiệm thực tế cảm giác được yêu thương & trân trọng, giữa con người với con người. Điều này giúp họ có thể 
suy nghĩ đến những viễn cảnh mới tốt đẹp, để song hành cùng với ký ức đau đớn.

Mặc dù PBSP không thể giúp xoá bỏ quá khứ, nhưng có thể tạo ra các kích thích cảm xúc tích cực (như an toàn & yêu thương) mới trong não bộ của bệnh nhân, giúp họ đủ mạnh mẽ để đối phó với quá khứ đau thương, mà không còn phải cố trốn tránh.

Biểu diễn kịch nghệ (hoặc các môn nghệ thuật nhóm kết hợp với âm nhạc)

Người sang chấn tâm lý thường rất sợ hãi khi phải đối mặt với cảm xúc của chính mình. Việc tham gia bộ môn kịch nghệ giúp họ có thể thoải mái bộc lộ dòng cảm xúc đang trào dâng trong tâm trí. Khi được kết hợp cùng các động tác hình thể, họ sẽ cảm thấy sự kết nối sâu sắc 
giữa cảm xúc & cơ thể của chính mình. 

Như đã đề cập ở những nội dung trước, sự kết nối này là tiền đề quan trọng trong quá trình chữa lành sang chấn, bởi khi ấy, bệnh nhân mới có thể gọi tên/ diễn đạt rõ ràng được cảm xúc vui buồn của mình. Có hiểu rõ, thì họ mới có thể biết cách đối phó 1 cách an toàn với chúng. 

Ngoài ra, kịch nghệ còn còn giúp bệnh nhân dần tự tin mở lòng để kết nối với cộng đồng. Bởi bộ môn này yêu cầu người tham gia cần làm quen với việc nhìn trực diện vào mắt người khác để diễn, và luôn phải chú ý/ theo dõi cử chỉ của người khác để phối hợp cùng sao cho thật nhịp nhàng/ ăn ý, nhằm hướng tới 1 bài diễn thành công. 

Việc tập trung vào mục tiêu và trải nghiệm bản thân mình có ích, có đóng góp cho đội nhóm sẽ giúp con người ta cảm nhận được sức mạnh bên trong mình & xây dựng thêm sự tự tin để chống lại nỗi đau của quá khứ. Năng lực & mục tiêu rõ ràng, chính là sự phòng thủ tốt nhất để chống lại sự bất lực của sang chấn.

Vì sao cần kết hợp với âm nhạc, bởi đó là thứ có thể làm dịu não bộ, thôi thúc niềm hi vọng, sự cảm đảm & giúp mọi người kết nối với nhau hơn.

*Lời nhắn nhủ:

– Tất cả những biện pháp trên, đều tập trung vào 2 yếu tố cốt lỗi trong quá trình trình điều trị sang chấn, đó là: tăng SỰ KẾT NỐI vs bản thân (bao gồm cảm xúc & thể chất) & tăng KHẢ NĂNG GẮN KẾT các mối quan hệ cộng đồng.

– Bạn hãy bắt đầu bằng những phương thức đơn giản trước, quan sát sự tiến triển của bản thân, nếu không nhận thấy hiệu quả rõ rệt thì chuyển sang những phương thức phức tạp hơn.

– Trong cuốn sách này, tác giả không đề cập chi tiết đến biện pháp trị liệu sang chấn cho trẻ nhỏ. Chỉ có 1 vài ý như sau:

+ Nền giáo dục tốt tại trường học, chính là hòn đảo an toàn nhất có thể giúp trẻ cư trú & chữa lành được phần nào những tổn thương từ gia đình.

+ Với những đứa trẻ bị bỏ rơi, thiếu thốn tình cảm, hãy để các em chăm sóc 1 chú pet. Điều này sẽ giúp các em cảm nhận được sự gần gũi, an toàn & cảm thấy thấy mình có giá trị.

+ Để chữa lành cho trẻ, điều quan trọng là phải thúc đẩy tính tương giao, cho phép trẻ chia sẻ suy nghĩ, lắng nghe mong muốn của chúng & dành sự thấu cảm cho những cảm xúc mà chúng đang đối mặt. Việc ra lệnh, ép buộc, sẽ không giúp ích được gì.

Bên cạnh những nội dung được tóm tắt trong bài viết, cuốn sách còn đề cập rất chi tiết đến cách thức hoạt động của não bộ & tâm thần kinh, cùng sự liên kết giữa bộ phận này đến sức khoẻ tâm sinh lý & thể chất của con người. Những kiến thức này lý giải chi tiết vì sao những biện pháp trên lại mang đến hiệu quả trong quá trình trị liệu sang chấn. Nếu bạn muốn tìm hiểu kỹ hơn, thì hãy tìm đọc cuốn sách nhé.

*Link mua sách “Sang chấn tâm lý – Hiểu để chữa lành” chính hãng:

Cảm ơn bạn đã ghé thăm & chúc bạn 1 ngày an lành!

Ngọc Vũ.



Leave a Reply

avatar
  Subscribe  
Notify of